Verloren in de tijd

Over David Bowie, Berlijn en Tony Oursler…

bowie in berlin hauptstrasse

Zo lang jij er maar bent. As long as there’s you. Het zijn de laatste woorden van het nu al legendarische nummer Where are we now? van David Bowie dat gisteren werd gelanceerd, op de 66ste verjaardag van de rockster. Een verrassing, want in geen tien jaar kwam hij met iets nieuws en het nummer schoot dan ook meteen omhoog in de iTuneslijst. In maart verschijnt het bijbehorende album The Next Daythe next day
De hoofdrol in het mooie en ook dramatisch klinkende Where are we now? is weggelegd voor Berlijn, waar Bowie eind jaren negentienzeventig woonde. Een tijdje geleden fietste ik naar het huis dat hij van 1976 tot 1978 samen met Iggy Pop had, in de Hauptstraße in Schöneberg.

Bowie in Berlijn
Achter een statige voordeur op huisnummer 155 valt als eerste een grote donkerbruine trap op, keurig bekleed met een rode loper. Het rijtje brievenbussen, de antieke vloertegels en de ramen met geel glas-in-lood aan de randen, wekken de indruk dat hier in tientallen jaren weinig veranderd is. hauptstrasse berlinHet is de vraag of de fysiotherapiepraktijk in de naastgelegen winkelruimte er al die tijd al zit. ‘Massage 30 min. € 17’ meldt een blauw bordje voor het raam. Lotus Tattoo zit er kennelijk wel al een heel lang, want is ook te zien op een oude foto in de muziekvideo van Where are we now?, en de auto-onderdelenzaak ernaast, eveneens op die foto in de clip, is er ook nog, althans het huidige bedrijf heeft nog steeds iets met auto’s. ‘Servex’ staat op de gevel en de onderneming is inmiddels uitgebreid met een bürogemeinschaft.

Heroes
In de woning erboven, op één hoog, schreef Bowie onder andere de hit Heroes. En, zo wordt verteld, hij zat er regelmatig in het open raam op de gitaar te tokkelen. huis van bowie in berlijnMaar wie verwacht zoveel jaar na dato iets ter nagedachtenis te zien bij het huis, nope, het is gewoon een van de vele mietshäuser van voormalig West-Berlijn. Nergens een verwijzing naar het feit dat hier beroemde artiesten gewoond hebben.

Versluierd
Via een poort naast de huisdeur leidt een doorgang naar een binnenplaats. Er staat een verzameling afvalbakken voor glas, papier, bio-afval en zoals overal een rij gele containers waar meestal alles in gestopt wordt wat iedereen gewoon kwijt moet. Plotseling roept een klein meisje vrolijk gedag. Ze is op weg naar een volgend binnenhof, dat ik in eerste instantie niet opgemerkt heb; het ligt een beetje verstopt om de hoek. Een weelderige klimop siert er een hoge muur.
Ik heb een echte prinsessenjurk’, zegt het meisje en showt trots de lange roze jurk die ze draagt.
‘Een hele echte!’, antwoord ik. De prinses lacht tevreden en luid tschau roepend danst ze ervandoor, de met planten versluierde binnentuin in.

Projecties
De foto van het Hauptstraße-pand komt in de nieuwste videoclip van Bowie langs wanneer de tekst van het lied gaat over ‘Sitting in the Dschungel’, de beroemde club in de Nürnbergerstrasse.
Where are we now is een interessante vraag, want zo te zien vertoeft Bowie in ieder geval niet in Berlijn. Zijn stad is tegenwoordig New York en de zwart-wit beelden van de Duitse hoofdstad dienen zich aan via een glasplaat achter hem.
oursler bowie 1996Aan het begin van het filmpje glipt een zwart dier, vermoedelijk een kat, een atelier binnen. En dan dient de artistieke dimensie van de New Yorkse beeldend kunstenaar Tony Oursler zich aan. Hij heeft de regie voor zijn rekening genomen. Bekendheid verwierf hij de laatste decennia met zijn lappenpoppen waarvan de gezichten gemaakt zijn met behulp van projectors. Op een bijzonder opmerkelijke wijze stralen deze nogal vreemde figuren een onmetelijke gekweldheid en een duistere wanhoop uit – dikwijls met een onverwachte uitwerking op de toeschouwer. De verbazingwekkende en niet zelden lachwekkende personages die Oursler creëert, vragen hoe dan ook de aandacht: zacht kreunend, druk pratend of zelfs schreeuwend zorgen ze ervoor dat niemand er zomaar aan voorbijgaat. Ondertussen werken ze reflectief op het doen en laten van mensen in het algemeen. Als multimedia/installatiekunstenaar is Oursler altijd op zoek is naar nieuwe manieren van vormgeven en communiceren, meestal via projecties en het neerzetten van ploeterende ‘characters’. 
In de muziekclip zit op een bank tussen allerlei vreemde objecten en snuisterijen de oude zanger die al zo lang geen nieuw lied liet horen. Een man verloren in de tijd, zoals Bowie het zelf verwoordt. Hij heeft een poppenlijf en een tamelijk mal hoofdje, zijn gezicht is vervormd. Naast hem zit een zwijgende vrouw. Uiteindelijk vertrekken ze samen, waarna de lege ‘hoofden’ overblijven als een schaduw, een onwerkelijk residu van projecties.

Bowie en Oursler werken al langer samen; al in 1997 verzorgde Oursler bijvoorbeeld de achtergrondbeelden voor het concert ter ere van de vijfigste verjaardag van Bowie en op tentoonstellingen van Oursler duikt het hoofd van de popster regelmatig op. Where are we now? toont een nieuwe boeiende samenwerking en geeft een fantastisch inkijkje in de werelden van de beide kunstenaars; Bowie die terugblikt op zijn vruchtbare jaren in Berlijn en Oursler die voor zijn zingende collega de deur van zijn werkplek openzet.

In het Victoria & Albert Museum in Londen is vanaf 23 maart 2013 een tentoonstelling over David Bowie te zien.